Een camera werkt met drie verschillende waarden: diafragma, sluitertijd en ISO. Door deze drie onderdelen te begrijpen, leer je de basis van fotografie. Hiermee bepaal je namelijk hoe je foto eruit komt te zien. In dit artikel leer je wat het diafragma is, hoe je dit creatief kunt inzetten en welke gevolgen het aanpassen van deze waarden heeft.
Wat is diafragma?
Het diafragma in je camera is de opening waardoor het licht door je lens op de sensor valt. Deze opening wordt gevormd door lamellen die afhankelijk van je instellingen een groter of kleiner gat maken. Hoe groter het gat, hoe meer licht er binnen komt. Hoe kleiner het gat van het diafragma, hoe langer je de sensor moet belichten om je foto af te drukken.
Eigenlijk is het diafragma het beste te vergelijken met de pupil in je ogen. In een donkere ruimte worden je pupillen wijder om beter te kunnen zien. Dan komt er dus meer licht op je netvlies. Terwijl je pupillen juist kleiner worden in een omgeving met veel licht, om niet te veel licht binnen te laten. Je camera werkt dus net zo!
Wat heeft diafragma met scherptediepte te maken?
Door zelf het diafragma in te stellen bepaal je hoe je foto’s eruit komen te zien. Het diafragma regelt namelijk niet alleen de hoeveelheid licht die op je sensor komt, maar ook de scherptediepte in je foto’s. Scherptediepte is de diepte waarin je foto scherp is. Hoe groter deze diepte, hoe meer er scherp zal zijn in je foto.
Je kunt dus een foto maken die van de voorgrond tot de achtergrond helemaal scherp is. Maar je kunt ook een foto maken waarbij alleen je onderwerp scherp is en de achtergrond juist wazig (onscherp) is. De hoeveelheid scherpte in je foto wordt geregeld door de waarde van het diafragma.
Het F-getal
Het diafragma op je camera wordt weergegeven met een F-getal. De reeks getallen loopt ongeveer van F1.4 tot F32, afhankelijk van de lens die op je camera zit. Hoe kleiner het getal, hoe groter de opening van het diafragma. En hoe groter het getal, hoe kleiner de opening is. Het klinkt ingewikkeld, maar als je dit deel van fotografie begrijpt, dan gaat er een hele wereld voor je open.
Onthoud het volgende
Een klein F-getal staat gelijk aan een kleine scherptediepte (klein deel van je foto is scherp)
Een groot F-getal staat gelijk aan een grote scherptediepte (groot deel van je foto is scherp)
In de afbeelding hieronder heb ik visueel gemaakt hoe dit er ongeveer uit ziet. Zoals je ziet gaan de lamellen steeds meer open, hoe kleiner het F-getal is. Hierdoor kan er meer licht op de sensor vallen en heb je een kortere belichtingstijd nodig.

Wanneer kies ik voor welk diafragma?
Je zult merken dat je je tijdens het fotograferen vaak zult laten leiden door de scherpte die je in je foto wilt hebben. Maak je een close-up foto van een vlinder? Dan wil je waarschijnlijk dat de achtergrond onscherp is, zodat alle aandacht naar de vlinder gaat. Een grote opening (klein F-getal) is dan de beste keuze.
Maak je een foto van een landschap waarin je zowel de voorgrond als de achtergrond scherp wilt hebben? Dan is het het beste om te kiezen voor een hoog F-getal, zodat je zoveel mogelijk scherpte in je foto krijgt.
Hoeveel er precies scherp is in je foto, is afhankelijke van meerdere factoren. Bijvoorbeeld de brandpuntsafstand van het objectief dat je gebruikt en de afstand tussen de voorgrond en achtergrond van je foto. Je kunt dit het beste uitvinden door eenzelfde foto met meerdere diafragma waarden te maken. Hieronder laat ik je zien hoe dat er bij mij uitzag.
Lees ook: Wat is de brandpuntsafstand in fotografie? + voorbeelden




De belichtingsdriehoek: diafragma, sluitertijd en ISO
Nu je weet hoe het diafragma werkt en wat je ermee kunt bereiken in je foto’s, is het tijd om wat meer te vertellen over de andere twee waarden waar je camera mee werkt: sluitertijd en ISO. Deze drie waarden staan met elkaar in verband. Als je het F-getal van het diafragma aanpast, zul je ook iets met de andere instellingen moeten doen.
De sluitertijd is de instelling die aangeeft hoe lang de sluiter openstaat. Met andere woorden, je bepaalt hiermee hoe lang er licht via het diafragma op de sensor kan vallen. Die belichtingstijd wordt bepaald door de grootte van het diafragma en door de hoogte van de ISO waarde.
Met de ISO-instelling bepaal je de lichtgevoeligheid van de sensor. En die lichtgevoeligheid hangt weer samen met de kwaliteit van je foto. Hoe lager het ISO getal (bijvoorbeeld 100) is, hoe beter de kwaliteit. Hoe hoger je gaat, hoe meer ruis je zult zien en hoe minder scherp de details zullen zijn.
Kortom: je hebt alle drie de instellingen nodig om je foto goed te kunnen belichten. Maar wees niet bang, je camera zal op de automatische- of halfautomatische standen zelf de juiste waarden voor die situatie bepalen. Je hoeft het dus niet altijd zelf te doen.
Meer informatie over de belichtingsdriehoek: Wat is de belichtingsdriehoek in fotografie?
Verschillende lenzen
Ik vertelde al kort iets over verschillende lenzen. De meeste standaard lenzen op een camera kunnen niet kleiner dan F3.5 of F4. Wil je meer onscherpte in je foto? Dan zijn er lenzen die naar F2.8, F1.8 of zelfs F1.4 kunnen!
Zo schreef ik al eens over de ‘plastic fantastic’-lens die bijna iedere fotograaf in zijn/haar bezit heeft. Een 50mm F1.8 lens die lekker klein en heel betaalbaar is. En het mooiste hiervan, je kunt er dus perfect onscherpe achtergronden mee maken. Ideaal voor het fotograferen van objecten, portretten, en details.

Lees ook: tutorial – onscherpe achtergrond in je foto met Photoshop
Hopelijk is het iets duidelijker geworden hoe het diafragma werkt en wat je hier mee kunt. Probeer het vooral eens uit! Je zult zien dat je op die manier veel meer controle krijgt over het resultaat van je foto. Heb je nog vragen? Laat het me weten!
21 Reacties
Oh ja de 55 mm lens staat ook nog hoog op mijn lijstje 🙂 Deze reeks is echt geweldig Evelien! Veel duidelijker uitgelegt als elders! Zo fijn! Liefs
Lange leve de 50mm 1.8 lens! Fijn en duidelijk artikel ook!
Wat een super handige tips zeg. Ik heb vorig jaar de basisopleiding fotografie gevolgd maar toch merk je als je er dan minder mee bezig bent dat je dan die technische dingen en de theorie weer verliest.
Nou snap ik tenminste waarom niet al mijn foto’s mooi scherp zijn. Omdat ik teveel f1.8 gebruik. Zelf ben ik wel helemaal verliefd op mijn 55mm lens.
Ik ben zo blij met deze artikelen! Je legt alles heel helder en duidelijk uit.
Wat een handig artikel! Kan je zoiets ook schrijven over de ISO waarde? Hoe vaak ik er ook over lees, begrijpen doe ik het niet haha!
X
super super supertof!!! ik ben pas begonnen met fotograferen en het is soms echt een chaotisch geheel in mijn hoofd. Dan ineens begrijp ik het weer en dan ineens is het weer weg. Maar met jou blog “WAUW” er gaat ineens een wereld voor me open. THANXXXXX
Heel handig! 🙂
Dit soort artikelen zijn zo fijn! Als redelijk nieuwe DSLR-gebruikster heb ik nog een hoop te leren. Dankjewel voor de duidelijk uitleg! 🙂
Wat een fijn artikeltje weer! Ik vind je fotografie-basiskennis serie nu al geweldig! 🙂
Super handig artikel! Snapte echt niks van de diafragma, maar nu is het mij allemaal veel duidelijker geworden, dankjewel! 😉
Súper handig dit. 🙂
Super handig artikel! Ik vind het af en toe nog steeds lastig dit. Ook zit ik nog steeds te twijfelen tussen een 50 mm lens of een 30 mm lens..
Zoo handig deze serie! Love it!
Toch wel handig om het nog een keer op een rijtje te zien. Ik hoop/neem aan dat je dit ook met de andere onderdelen van de belichtingsdriehoek gaat doen 🙂
Hoi Evelien. Ik ben zo blij met je uitleg! Even gezocht op 50mm lenzen, maar van Nikon zijn deze peperduur. Heb jij misschien nog een goed adresje? Liefs, Michelle
Dank je, ik hou van deze stand maar twijfel altijd of ik nou een groot of klein getal moet hebben om veel scherpte diepte te hebben ( maak dan met beiden instellingen een foto van mijn vinger om te tjecken)
Hopelijk lukt het met jou schematische weergave nu wel om te onthouden 🙂
Heel handig! Had ik precies nodig!
Ohhh zo fijn deze reeks, ik ga even studeren. En heeel veel oefenen komende tijd, liefs
[…] om je heen die je niet door een andere compositie te nemen uit beeld krijgt? Probeer dan eens te werken met een grote diafragma-opening. Dit kun je op de meeste camera’s (en zelfs smartphones) handmatig instellen door het getal […]
[…] Wil je dit bereiken? Stel dan je diafragma in op een laag getal. Dit is een grote diafragma-opening. Hierdoor wordt ook je sluitertijd korter want er valt meer licht op je sensor in korte tijd. Het effect is een onscherpe achtergrond terwijl het deel waar je op hebt scherpgesteld wel scherp blijft. De mate van onscherpte hangt af van verschillende factoren. Bijvoorbeeld het getal (f3.5 is minder onscherp dan f1.8), maar ook de afstand tussen je onderwerp en de achtergrond, de brandpuntsafstand waarmee je fotografeert en de afstand tussen jijzelf en het onderwerp. Zorg er dus voor dat je goed op je schermpje kijkt of het effect niet te veel is. Het is ook zonde als er bijna niets meer scherp is in je foto. Meer weten over scherptediepte? Lees dan dit artikel http://www.fotografille.nl/tips/fotografie-basiskennis […]
Het is helder uitgelegd maar hoe zit het met bewegende beelden? Kies je dan ook een hoger getal om alles scherp te krijgen?