Fotograferen met een grijsfilter

Je hebt vast al eens van een grijsfilter of ND-filter gehoord. Maar weet je ook wat het doet en hoe je dit filter het beste kunt gebruiken tijdens je fotografie? In dit artikel leer je alles over dit handige stukje glas!

Fotograferen met een grijsfilter klinkt misschien technisch of ingewikkeld. Maar zodra je ermee aan de slag gaat, wil je bijna niet meer zonder. Een grijsfilter, ook wel bekend als een ND-filter, is eigenlijk een soort zonnebril voor je lens. Hij houdt licht tegen, zonder de kleuren of scherpte te veranderen. Waarom je dat zou willen? Omdat je zo veel meer controle krijgt over je sluitertijd, zelfs midden op de dag.

Wat is een grijsfilter / ND-filter precies?

Een ND-filter (Neutral Density) wordt vaak een grijsfilter genoemd omdat het gemaakt is van grijs glas. Dit filter komt in verschillende sterktes, van licht tot heel donker. Hoe sterker het filter, hoe meer licht hij tegenhoudt. En dat betekent dat je langere sluitertijden kunt gebruiken zonder dat je foto overbelicht raakt. Denk aan stromend water dat verandert in een zachte, dromerige waas. Of wolken die langzaam door het beeld bewegen. Dat effect krijg je niet zonder grijsfilter, tenzij je tot zonsondergang wacht.

Een grijsfilter wordt dus vooral toegepast in natuurfotografie en landschapsfotografie, maar dat is zeker niet de enige mogelijkheid. Verderop in dit artikel geef ik je nog meer inspiratie voor het gebruik van een ND-filter.

De eerste keer dat ik een grijsfilter gebruikte, was tijdens een vakantie in Denemarken. Ik wilde een stromend riviertje fotograferen waarbij het water over de grote stenen stroomde. Het zag er super dromerig uit, maar op mijn foto’s kwam het vooral druk over. Totdat ik een ND-filter op mijn lens draaide en mijn sluitertijd kon verlengen. Het water was niet meer zo hard, maar werd een zachte stroom door de foto heen.

Hoe gebruik je een grijsfilter in de praktijk?

Het begint met de juiste sterkte kiezen. De sterkte wordt uitgedrukt in ND met een getal erachter. Hoe hoger het getal, hoe donkerder het filter. Een ND8 houdt bijvoorbeeld 3 stops licht tegen, een ND1000 maar liefst 10 stops. Hoe lichter de omgeving is, hoe donkerder het glas moet zijn om je sluitertijd omlaag te krijgen. Probeer wat verschillende filters uit om hier wat feeling mee te krijgen.

Zodra je het filter op je lens schroeft, merk je direct dat je je instellingen drastisch moet aanpassen om je foto goed te belichten. Nu kun je dus ook overdag met veel licht foto’s met een lange sluitertijd maken. Gebruik hiervoor altijd een statief zodat de camera stabiel is. En houd er wel rekening mee dat de autofocus wat minder goed kan werken, vooral bij zwaardere filters.

Belichtingsinstellingen

Fotograferen met een grijsfilter draait vooral om sluitertijd. Door minder licht toe te laten, kun je die langer maken. De ISO zet ik altijd zo laag mogelijk (bij voorkeur ISO 100) om ruis te vermijden en het diafragma pas ik aan op wat ik wil bereiken. Wil ik alles scherp? Dan kies ik een getal rond de f/11 of f/16. Wil ik juist wat achtergrondonscherpte, dan is f/2.8 of f/4 een goede keuze. Kijk vervolgens waar je sluitertijd op uitkomt en stel indien nodig wat bij. Daarna is het een kwestie van proberen!

Let op: een grijsfilter is iets anders dan een grijsverloopfilter. Een grijsverloopfilter wordt namelijk op een hele andere manier gebruikt.

Niet alleen voor landschappen

Grijsfilters zijn onmisbaar voor veel fotografen die zich specialiseren in landschaps- en natuurfotografie. Vooral wanneer je beweging wilt vastleggen. Denk aan golven die over het strand spoelen, watervallen in een bosrijke omgeving of zelfs wuivend gras in een open veld. Dankzij een lange sluitertijd leg je niet alleen het landschap vast, maar ook het gevoel van tijd en beweging. Dat maakt je beeld vaak spannender om naar te kijken.

Grijsfilter voor portretfotografie

Ook in portretfotografie wordt regelmatig een ND-filter gebruikt. Hier is beweging meestal niet de reden, maar wordt het filter ingezet om met een groot diafragma te kunnen werken bij fel licht.

Stel je voor: een model in een zonovergoten veld met bloemen. Een foto maken op f/1.4 is waarschijnlijk geen optie omdat er dan te veel licht op de sensor van je camera valt. Het resultaat… een overbelichte foto maar wel met mooie onscherpte. Door een ND-filter te gebruiken kun je de juiste instellingen kiezen zonder dat je foto overbelicht wordt en zonder verlies in onscherpte en bokeh.

Straatfotografie met lange sluitertijd

Een andere toepassing die ik heel tof vind, is straatfotografie met lange sluitertijden. Zet je camera op een statief en gebruik een ND-filter om de sluiter een paar seconden open te laten staan. Mensen die bewegen verdwijnen of vervagen, terwijl gebouwen en andere vaste elementen haarscherp blijven. Er leuk om mee te experimenteren op drukke toeristische plekken. Denk aan het plein bij het Louvre in Parijs, de Duomo in Milaan of op de Karelsbrug in Praag.

Ook ideaal voor architectuurfotografie

Ook bij architectuurfotografie komt het ND-filter goed van pas. Denk aan wolken die dramatisch over een wolkenkrabber trekken. Of aan reflecties in ramen en andere glaspartijen die gladgetrokken worden.

Grijsfilter kopen

Wil je zelf aan de slag het met fotograferen met een grijsfilter? In Nederland zijn merken als B+W, Hoya, NiSi, K&F Concept en Cokin populair onder fotografen. Ze bieden allemaal filters in verschillende sterktes. Verder kun je kiezen tussen filters met schroef die je op je lens draait, of filters in een rechthoekig systeem. Deze zijn makkelijker te wisselen wanneer je veel gebruik maakt van filters.

Qua prijs lopen de verschillen nogal uiteen. Een eenvoudig ND-filter van bijvoorbeeld Hoya begint rond de €30 tot €50 voor een kleinere lensmaat. Maar hoe groter de diameter van je lens en hoe donkerder het glas, hoe hoger de prijzen worden. Houd er dus rekening mee dat je het filter maar op 1 lens kunt gebruiken omdat de diameters van iedere lens anders zijn.

Zoals je ziet is een grijsfilter in vele soorten fotografie een handig accessoire om in je cameratas te hebben. Afhankelijk van wat je gaat fotograferen kun je een keuze maken hoe donker het filter voor je moet zijn. Begin je voor het eerst? Dan zou ik een filter komen met een gemiddelde dichtheid van bijvoorbeeld ND8. Deze zijn niet te donker waardoor je meer technische kennis nodig hebt, maar helpen je wel om wat minder licht door te laten. Veel succes!