Als fotograaf heb je vast al eens gehoord over de kleurmodellen RGB en CMYK. Maar hoe beinvloeden deze modellen je foto’s? En welke gebruik je wanneer? Zodra je leert omgaan met de mogelijkheden én beperkingen van RGB en CMYK wordt het resultaat van je fotografie nog beter! Lees dus snel verder om dit te ontdekken.
Je kent het wel: je hebt uren geploeterd op de perfecte nabewerking van je foto’s. De kleuren spatten van je scherm, de verzadiging is precies goed… en dan komt je fotoboek binnen. Ineens zien die felle tinten er een beetje ‘mwah’ uit en zitten er gekke vlekken in. Grote kans dat je hier te maken hebt met het eeuwige duel tussen RGB vs CMYK. Irritant, maar als je weet waar je op moet letten kun je dit ook voorkomen.
Wat is het verschil tussen RGB en CMYK?
Laten we bij de basis beginnen. Het grootste verschil tussen de RGB en CMYK kleuren zit hem in de manier waarop kleur wordt gemaakt: met licht of met inkt.
RGB: ruim 16,7 miljoen kleuren
RGB staat voor Rood, Groen en Blauw. Dit is een zogenaamd additief kleurmodel. Je begint met een zwart scherm en voegt licht toe om kleuren te maken. Meng je deze drie kleuren op volle kracht? Dan krijg je wit licht. Omdat je werkt met lichtbronnen (zoals je monitor, smartphone of camerasensor), is het kleurbereik enorm groot. Je kunt hiermee kleuren weergeven die simpelweg té fel zijn voor papier.
CMYK: enkele honderdduizenden kleuren
CMYK staat voor Cyaan, Magenta, Yellow (geel) en Key (zwart). Dit is een subtractief kleurmodel. Je begint met een wit vel papier dat licht reflecteert. Door inkt toe te voegen, ‘trek’ je als het ware licht weg. Meng je alle kleuren? Dan krijg je in theorie zwart. Omdat inkt op papier afhankelijk is van reflectie, is het kleurbereik kleiner dan dat van een scherm. Daarom zijn er geen miljoenen maar ‘slechts’ honderdduizenden kleurtinten mogelijk in drukwerk en print.
Wanneer gebruik je wat?
Om te beginnen is het belangrijk om te weten wanneer je welke kleurruimte kiest voor optimaal resultaat van je foto’s. Als fotograaf is de regel eigenlijk heel simpel:
Kijk je op een scherm?
Gebruik RGB voor alles wat op een scherm bekeken wordt. Denk aan je website, Instagram, je portfolio op je iPad of het bewerken van je RAW-bestanden. Binnen RGB heb je ook nog verschillende kleurprofielen zoals sRGB (standaard voor web) en Adobe RGB (groter bereik voor bewerking). Ook zo’n profiel heeft weer invloed op het resultaat.
Ook de opslag van je originele bestanden kun je het beste in RGB doen. Je kunt namelijk altijd van RGB omzetten naar CMYK, maar andersom gaat niet. Tenminste, dat kan wel maar daar krijg je niet je intensere kleuren mee terug.
Ga je drukken?
CMYK is de standaard voor professioneel drukwerk. Denk aan tijdschriften, brochures en sommige luxe fotoboeken die op een offsetpers gedrukt worden. Maar ook wanneer je je foto’s gewoon print worden de kleuren door de printer omgezet in de vier kleurkanalen van CMYK. Printen in RGB is simpelweg niet mogelijk.
Wat gebeurt er als je niet in CMYK print?
Nu vraag je je misschien af waarom je je foto’s dan gewoon als RGB bestanden naar online fotoservices moet sturen. Sterker nog, daar vragen ze vaak om. Dat klopt! Moderne fotoprinters en centrales hebben slimme software die jouw RGB-bestanden zelf razendsnel omzet naar hun eigen inktprofielen. Vaak levert dit zelfs een beter resultaat op, omdat die printers een groter bereik hebben dan de standaard CMYK-pers van de lokale drukker.
Als je een bestand naar een professionele offset drukker stuurt die wel strikt in CMYK werkt (bijvoorbeeld voor een magazine), en jij levert RGB aan, dan vindt er een automatische conversie plaats. Kleuren kunnen dan dof worden of “dichtlopen”. Vooral felle blauw-, groen- en paarstinten verliezen hun kracht.
Hoe kun je RGB omzetten naar CMYK?
Wil je de controle zelf houden? In fotobewerking-programma’s als Adobe Photoshop of het gratis Photopea kun je dit eenvoudig doen, maar doe het pas op het allerlaatste moment!
- Bewerk altijd in RGB: Je wilt alle kleurdata behouden tijdens het bewerken.
- Soft Proofing: Ga in Photoshop naar Weergave > Instellen proef > Werk-CMYK. Je ziet nu hoe je foto eruitziet in CMYK zonder het bestand echt te veranderen. Pas waar nodig nog wat aan.
- Omzetten: Ben je klaar? Ga naar Afbeelding > Modus > CMYK. Hiermee zet je de afbeelding om en verlies je de RGB kleuren. Sla hem op als een nieuw bestand zodat je de RGB versie ook behoudt.
Tips voor de praktijk: waar moet je op letten?
Kalibreer je scherm
Het heeft weinig zin om over CMYK na te denken als je monitor kleuren niet eerlijk weergeeft. Het kalibreren van je scherm kan met bepaalde software die samenwerkt met een kalibratiesysteem. Niet goedkoop, dus gebruik het alleen als je erg veel met professioneel drukwerk doet.
Check de aanleverspecificaties
Maak je een fotoboek, flyer, visitekaartje of gedrukt portfolio? Kijk op de website van de aanbieder naar de specificaties voor het aanleveren. Staat er RGB? Blijf daar dan in werken. Vragen ze om een specifiek profiel (zoals FOGRA39)? Zet je bestand dan aan het einde om.
Houd rekening met helderheid
Een scherm geeft licht, papier niet. Maak je foto voor drukwerk vaak een fractie lichter dan je op je scherm mooi vindt. Papier zuigt de inkt op waardoor het wat donkerder oogt. Zeker wanneer het uncoated papier is.
Let ook op de resolutie
Resolutie heeft niets met kleuren te maken, toch is het een belangrijk onderdeel van het eindresultaat. Waar een beeldscherm maar 72 dpi (dots per inch) nodig heeft, is dat bij professioneel drukwerk 300 dpi. Lees meer: Uitleg dpi, ppi, resolutie en printkwaliteit.
Wat hebben PMS kleuren ermee te maken?
Zie je weleens fluoriserende ansichtkaarten, verpakkingen of brochures? Hoe kan dit dan gedrukt worden terwijl je deze kleuren niet kunt maken met CMYK? Het antwoord hierop is PMS.
Waar CMYK kleuren opbouwt door vier inktkleuren over elkaar heen te drukken (met rasterpuntjes), is een PMS-kleur een kant-en-klaar gemengde inkt. Vergelijk het met een pot verf van de bouwmarkt: de kleur is altijd exact hetzelfde. Of je het nu in Nederland of in Japan laat drukken, hier mag geen verschil zijn. Voor foto’s gebruik je dit eigenlijk nooit, omdat een foto nu eenmaal uit duizenden verschillende tinten bestaat.
Toch is het goed om te kennen. Veel bedrijven gebruiken PMS kleuren voor hun logo of huisstijlkleuren om kleurafwijkingen te voorkomen. Combineer je een foto met een strak grafisch ontwerp in een fotoboek of magazine? Dan kan het zijn dat de drukker werkt met ‘full color’ (CMYK) plus één extra steunkleur (PMS) om dat ene felle oranje of lime groen perfect te krijgen.
RGB is voor de maker en de kijker op het scherm, CMYK is voor de drukker. Door in RGB te bewerken behoud je alle flexibiliteit, maar door de beperkingen van CMYK te begrijpen, voorkom je teleurstellingen bij het uitpakken van je drukwerk.
