Kom je thuis van een shoot, vol adrenaline, en blijken je foto’s onscherp te zijn? Dan snap ik je frustratie helemaal. Niets is zo balen als foto’s die net niet scherp zijn op de plek waar het moet. En het vervelende is, dit los je niet op met fotobewerking. Gelukkig kun je onscherpe foto’s wél voorkomen, als je weet waar het misgaat.
Foto’s zijn meestal onscherp door bewegingsonscherpte, verkeerde focus, foute camera-instellingen, de verkeerde lens, moeite met scherpstellen tijdens beweging, of een technisch probleem met je camera. Hieronder leg ik iedere oorzaak uit, met een praktische oplossing erbij.
Zelf heb ik ook vaak genoeg onscherpe foto’s gemaakt, en nog steeds komt het weleens voor. Het 100% voorkomen is moeilijk, maar je kunt leren hoe je de kans zo minimaal mogelijk maakt!
Wat zijn onscherpe foto’s?
Een onscherpe foto is een foto waarbij de focus niet op de juiste plek ligt, of die in zijn geheel wazig oogt. Dit kan bij elk type fotografie gebeuren. Van portretten tot landschappen, en van sportfotografie tot macro-opnamen. Er is niet één vaste oorzaak aan te wijzen, en dat maakt fotografie ook zo leuk om onder de knie te krijgen. Hoe beter je begrijpt wat er misgaat, hoe makkelijker je het de volgende keer voorkomt.
Redenen waarom foto’s onscherp kunnen zijn + oplossingen!
Zoals ik al aangaf zijn er verschillende oorzaken voor onscherpe foto’s. Hieronder vind je de 6 meest voorkomende oorzaken én oplossingen. Want gelukkig zijn er verschillende manieren om onscherpe foto’s te voorkomen.
1. Bewegingsonscherpte
Bewegingsonscherpte is verreweg de meest voorkomende oorzaak van onscherpe foto’s. Er zijn drie manieren waarop dit kan ontstaan:
- Beweging van je onderwerp
- Beweging van je camera
- Combinatie van beide
Fotografeer je een bewegend onderwerp, zoals een voorbijrijdende fietser, je kindje op de glijbaan, of een wegvliegende vogel? Dan kan je onderwerp simpelweg te snel bewegen voor de instellingen van je camera. Het resultaat is bewegingsonscherpte.
Maar ook bij een stilstaand onderwerp, zoals een foodfoto of productfoto, kan dit gebeuren. In dat geval beweegt niet je onderwerp, maar je camera. Denk aan een trillende hand, een instabiele ondergrond, of een te lange sluitertijd.
Oplossing: zo voorkom je bewegingsonscherpte
Gaat het om beweging van de camera zelf? Dan is een statief vaak dé oplossing. Een statief geeft je camera een stabiele ondergrond, zodat trillingen geen kans krijgen.
Beweegt juist je onderwerp? Dan helpt een statief alleen niet genoeg. Zorg dan voor een kortere sluitertijd, zodat je de beweging als het ware bevriest. Handig hierbij is om de belichtingsdriehoek te begrijpen, die laat zien hoe sluitertijd, diafragma en ISO-waarde met elkaar samenhangen. Zo kun je zelfs snelle onderwerpen, zoals een hardloper of een F1-auto, moeiteloos scherp vastleggen. Een goede vuistregel om te starten is 1/320e seconde, en pas van daaruit aan op je situatie.
Een tweede ongeschreven regel: houd je sluitertijd minstens zo kort als 1 gedeeld door je brandpuntsafstand. Fotografeer je met een 50mm lens, ga dan niet onder 1/50e seconde. Zo voorkom je onscherpte door je eigen handtrilling.
Heeft je camera of lens beeldstabilisatie (vaak IS of VR genoemd)? Zet die aan wanneer je bij bewegende onderwerpen uit de hand fotografeert. Dit compenseert kleine trillingen en geeft je meer speling in je sluitertijd.
Extra tip: fotografeer je met een compactcamera, of ben je nog niet gewend aan handmatig instellen? Probeer dan eens de scènestand ‘sport’. Die activeert automatisch een korte sluitertijd voor je.
2. Onscherpe foto’s door verkeerde focus
Een andere veelvoorkomende reden voor onscherpe foto’s is verkeerde focus. Stelt je camera scherp op het verkeerde onderwerp, dan oogt de foto onscherp, ook al stond alles verder goed ingesteld. Dit gebeurt vaak bij automatische scherpstelling, maar het kan ook zijn dat jij zelf niet het juiste punt kiest. Denk aan scherpstellen op de neus van een model, terwijl het juist om de ogen draait.
Oplossing: kies zelf de juiste focus
Duik eens in de autofocus-opties van je camera. Kies bijvoorbeeld voor één AF-punt, dat je zelf op je onderwerp plaatst. Zo vergroot je de kans enorm dat precies de juiste plek scherp is.
Ook handmatig scherpstellen kan uitkomst bieden, bijvoorbeeld in een donkere omgeving waar autofocus moeite heeft, of bij macrofotografie, waar scherpte tot op de millimeter nauwkeurig moet zijn. Focus peaking is dan een fijn hulpmiddel.
Werk je liever met autofocus, maar wil je meer controle? Probeer dan back-button focus. Hierbij koppel je scherpstellen los van de ontspanknop en gebruik je een aparte knop op de achterkant van je camera. Zo stel je één keer scherp en kun je daarna vrij herkaderen zonder opnieuw te hoeven focussen.
Een derde techniek is het diafragma verkleinen, oftewel een hoger F-getal. Hoe kleiner het diafragma, hoe groter je scherptediepte, en hoe kleiner de kans dat een verkeerde focus je foto verpest. Let wel op, een klein diafragma vraagt vaak om een langere sluitertijd of hogere ISO-waarde.
3. Problemen met de camera-instellingen
Naast een te korte sluitertijd kunnen ook andere instellingen roet in het eten gooien. Denk aan een vergeten scènestand, een belichtingscompensatie die nog op overbelicht staat, of een handmatige scherpstelling die je per ongeluk hebt laten staan.
Oplossing: check je instellingen en zet ze terug
Een van de beste tips die ik ooit kreeg, was om na elke shoot je camera terug te zetten naar een neutrale stand. Loop hiervoor kort dit rijtje langs:
- Scènestand of opnamemodus terugzetten naar je standaardmodus
- Belichtingscompensatie op nul
- Autofocus-modus terug naar je vaste voorkeur
- ISO terug naar auto of je gebruikelijke waarde
- Witbalans terug naar auto, tenzij je bewust iets anders wilt
Zo weet je dat je camera altijd startklaar is, en voorkom je niet alleen onscherpe foto’s, maar ook foto’s die per ongeluk te licht of te donker zijn.
4. Gebruik van verkeerde lens
Ook de verkeerde lens kan onscherpe foto’s veroorzaken. Dit gebeurt wanneer een lens niet geschikt is voor het soort foto dat je wilt maken. Bijvoorbeeld wanneer je een close-up van een bloem wilt maken, maar je lens niet dichtbij genoeg kan scherpstellen. Of wanneer je met een telelens werkt, terwijl de afstand tot je onderwerp te klein is.
Oplossing: gebruik de juiste lens, of pas je aan
Elke lens is gemaakt voor een ander soort fotografie. Allroundlenzen zijn breed inzetbaar, maar hebben ook hun grenzen, zoals een minimale scherpstelafstand. Dat is de kortste afstand tot je onderwerp waarop je nog scherp kunt stellen.
Wil je een specifieke foto maken, maar is jouw lens hier niet geschikt voor? Kijk dan eens naar voorzetlenzen of close-up filters. Daarmee kom je dichter bij je onderwerp met de lens die je al hebt, en dat is een stuk voordeliger dan direct een macrolens aanschaffen. Ideaal als je nog twijfelt of je dit vaak genoeg gaat gebruiken. Ook lenzen of accessoires huren is een prima tussenstap.
5. Scherpstellen tijdens beweging
Moeite met scherpstellen op een bewegend onderwerp is ook een veelvoorkomende oorzaak van onscherpe foto’s. Denk aan een roofvogel die over het publiek scheert tijdens een show, je kind dat op zijn skateboard naar je toe komt, of je puppy die enthousiast achter een bal aan rent.
Oplossing: Continu scherpstellen met AI Servo
Weet je zeker dat de sluitertijd van je camera kort genoeg is om bewegingsonscherpte te voorkomen? Maar lukt het je alsnog niet om bewegende onderwerpen scherp vast te leggen? Verdiep je dan eens in de wondere wereld van continu scherpstellen en focus tracking.
De meeste moderne camera’s zijn voorzien van een functie genaamd AI Servo of Continu Servo AF (afhankelijk van het merk camera). Hiermee kun je de camera continu laten scherpstellen, zo lang je de ontspanknop half indrukt. Beweegt je onderwerp? Dan past de camera de focus hierop aan.
Combineer deze functie met tracking van bijvoorbeeld gezicht, dier, voertuig of persoon. Zo blijft de camera jouw onderwerp volgen én scherp in beeld houden, ondanks bewegingen. Het enige wat jij hoeft te doen is je onderwerp volgen en op het juiste moment afdrukken. Ideaal!
6. Onscherpe foto’s door problemen met de camera
Moeite met scherpstellen op een bewegend onderwerp is ook een veelvoorkomende oorzaak van onscherpe foto’s. Denk aan een roofvogel die over het publiek scheert tijdens een show, je kind dat op zijn skateboard naar je toe komt, of je puppy die enthousiast achter een bal aan rent.
Oplossing: laat je camera controleren en maak hem regelmatig schoon
Een vieze lens beïnvloedt direct de beeldkwaliteit. Maak hem voorzichtig schoon met een lensdoek of lensreiniger. Is je sensor vies? Laat die dan reinigen bij een fotospeciaalzaak, of ga zelf aan de slag met een stap-voor-stap handleiding voor sensorreiniging.
Heb je alle bovenstaande punten al gecheckt en blijft de scherpte toch niet kloppen? Dan kan een verkeerde lenskalibratie de oorzaak zijn. Je kunt je lens laten kalibreren, bijvoorbeeld bij www.chipclean.eu. Zo staat alles weer helemaal goed afgesteld en komt de focus overeen met de plek die jij aangeeft.
Zoals je ziet zijn er vele oorzaken voor onscherpe foto’s. Variërend van bewegingsonscherpte tot verkeerde camera-instellingen en lensproblemen. Gelukkig zijn er vrijwel altijd wel manieren om onscherpe foto’s op te lossen. Door deze tips te volgen, gaat het je zeker lukken!
